Tuinhistorisch onderzoek kerkhof Toornwerd

Stichting Oude Groninger Kerken beheert vele kerken en kerkterreinen in de provincie Groningen. De stichting werd in 1969 opgericht om kerken te beschermen tegen verval en bedreiging. Inmiddels (2022) beheert en onderhoudt de stichting 98 kerken, 2 synagogen, 9 vrijstaande torens en 62 kerkhoven.

Dit tuinhistorisch onderzoek richt zich op het kerkhof in Toornwerd, dat sinds 23 mei 1973 als rijksmonument is ingeschreven. In tegenstelling tot gebouwd erfgoed is groen erfgoed voortdurend in beweging. Naast grafmonumenten spelen bomen en heesters een belangrijke rol in de structuur van het kerkhof. In Groningen komen op veel kerkhoven essen voor, die door de essen-taksterfte vaak gekapt moeten worden. Deze bomen vormen echter vaak een belangrijke groene hoofdstructuur van het kerkhof.

Het tuinhistorisch onderzoek heeft twee doelen: inzicht krijgen in hoe het kerkhof er de afgelopen 150–200 jaar heeft uitgezien en een basis bieden voor een subsidieaanvraag. Voor het onderhoud van rijksmonumenten is via de instandhoudingssubsidie (SIM) subsidie beschikbaar, met name gericht op de kernwaarden van de hoofdstructuur.

Om deze kernwaarden vast te stellen, is eerst onderzoek nodig. Dit onderzoek is uitgevoerd volgens de richtlijnen voor tuinhistorisch onderzoek van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed (RCE). Op basis van diverse bronnen zoals archief- en literatuuronderzoek en veldbezoek zijn de bevindingen gerapporteerd.